Khi vừa tiếp cận với hệ thống giáo lý Theravāda, rất nhiều người nghe đến cụm từ “Tam Tạng Kinh Điển” và lập tức thấy… nặng. Dày. Khó. Phải chăng đây là nội dung quá tầm đối với người cư sĩ bình thường. Trên thực tế, dưới góc nhìn đúng đắn, Tam Tạng không hề cách biệt với đời sống. Nó đóng vai trò như một lộ trình chi tiết cho hành trình giải thoát, được chia ra để người học không bị lạc.
Cấu trúc cơ bản của Tam Tạng
Xét theo nghĩa đen, Tipiṭaka hay Tam Tạng chính là “ba chiếc lồng” hay “giỏ”, biểu trưng cho ba kho tàng lưu giữ và phân loại giáo huấn của Đức Thế Tôn.
Cấu trúc của nó bao gồm:
Vinaya Piṭaka – Tạng Luật
Bộ Tạng Kinh (Sutta Piṭaka)
Tạng Vi Diệu Pháp (Abhidhamma Piṭaka)
Trong Phật giáo Theravāda, toàn bộ kho tàng kinh điển này được gìn giữ qua ngôn ngữ Pāḷi, đây được coi là kho tàng giáo lý cổ kinh, đồng nhất và mang giá trị nguyên gốc nhất hiện nay.
Vinaya Piṭaka: Cốt lõi của giới hạnh
Dù Vinaya Piṭaka nhắm đến đời sống tu hành của chư Tăng, song Phật tử tại gia nắm rõ Luật sẽ hành trì rất vững vàng.
Ý nghĩa của Luật tạng không phải là sự áp đặt kỷ luật, mà là để:
Giữ đời sống thanh tịnh
Hóa giải những mâu thuẫn và rắc rối
Thiết lập nền tảng cho sự phát triển của Định và Tuệ
Để dễ hình dung:
Luật = khung an toàn cho thân và lời nói
Với người mới học Phật, chỉ cần nắm tinh thần:
Mối quan hệ nhân quả trong mọi việc làm
Giữ gìn sự tôn nghiêm của các chuẩn mực
Phát triển tính kỷ luật và ý thức cá nhân
Tạng Kinh – Kho tàng pháp thoại của Đức Thế Tôn
Sutta Piṭaka thường là bộ tạng gần gũi nhất đối với các hàng cư sĩ.
Phần này lưu giữ:
Những bài giảng đạo của Đức Thế Tôn
Đối thoại với đệ tử, vua chúa, cư sĩ, ngoại đạo
Các hướng dẫn cụ thể về Tứ Diệu Đế: khổ, tập, diệt, đạo
Cấu trúc Sutta Piṭaka phân thành 5 bộ Nikāya lớn, cụ thể:
Sắp xếp theo độ dài của các bài kinh: trường, trung và tiểu
Có kinh rất thực hành (như Kinh Pháp Cú, Tứ Niệm Xứ)
Nhiều bản kinh tập trung tháo gỡ các vấn đề thiết thực của con người
Nhìn chung:
Tạng Kinh = con đường được chỉ rõ bằng lời nói, ví dụ và kinh nghiệm sống
Hành giả sơ cơ nên ưu tiên tiếp cận Tạng Kinh trước tiên.
Tìm hiểu Tạng Vi Diệu Pháp – Cơ chế vận hành của ý thức
Vi Diệu Pháp là mảng giáo lý chuyên sâu và phức tạp nhất, song lại mang giá trị trí tuệ vô cùng to lớn.
Theo cách ẩn dụ:
Tạng Kinh trình bày nội dung những lời dạy của Đức Phật
Thì Abhidhamma phân tích cơ chế vận hành của các pháp hữu vi và vô vi
Tạng Vi Diệu Pháp đi sâu vào các khía cạnh:
Bản chất thực sự của tâm thức
Cấu trúc của một đơn vị tâm thức (sát-na)
Nguyên nhân hình thành các trạng thái bất thiện
Cơ chế tích lũy và vận hành của nghiệp báo
Lời khuyên cho người mới bắt đầu:
Không nhất thiết website phải ép mình học Vi Diệu Pháp từ sớm
Tuy nhiên, việc biết đến sự tồn tại của nó sẽ giúp ta có cái nhìn lý tính, tránh mê tín hay hiểu sai giáo lý
Sự tương ứng giữa Tipiṭaka và lộ trình Giới – Định – Tuệ
Có một sự tương quan rất logic:
Vinaya Piṭaka tương ứng với Giới (Sīla)
Tạng Kinh → Định
Abhidhamma Piṭaka phát triển Tuệ (Paññā)
Ba bộ phận này luôn có sự gắn kết và bổ trợ lẫn nhau:
Có Giới → Định mới vững
Nhờ năng lực của Định mà trí Tuệ mới được phát sinh
Có Tuệ → Giới được giữ một cách tự giác
Gợi ý cách học Tam Tạng cho người mới bắt đầu
Gợi ý đơn giản:
Đừng cố “học hết”
Cần tiếp cận theo trình tự hợp lý:
Thấu hiểu giá trị của sự kỷ luật trong tâm hồn
Lấy Kinh điển làm tấm gương để điều chỉnh nếp sống hằng ngày
Khi đủ duyên, tiếp cận Vi Diệu Pháp để đào sâu trí tuệ
Giá trị thực sự của kinh điển không nằm ở chữ nghĩa, mà ở chỗ:
tu tập và sửa đổi thân – khẩu – ý ngay trong từng khoảnh khắc của đời sống